POWIAT MAKOWSKI
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Znajdujesz się w: Strona główna / Historia Powiatu Makowskiego / Średniowiecze / Przekrój historii Makowa Mazowieckiego
24 kwietnia 2017
poprzedni miesiąc następny miesiąc
pn wt śr czw pt so nd
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
imieniny
Bony, Horacji, Jerzego
  

Przekrój historii Makowa Mazowieckiego

 

Spacer po nieistniejących, makowskich budynkach

Ukryte w mrokach historii

Bodajże w 1996 roku, kiedy to na osiedlu Bazar dokonywano wykopu pod linie telefoniczne, niespodziewanie odkryto ludzkie kości. Wśród pracujących powstał popłoch. Wezwana policja rozpoczęła śledztwo. Okazało się jednak, że to pozostałość po pierwszym makowskim cmentarzu.

Nie pozostały już praktycznie żadne ślady po „pierwszym Makowie”. Jego budowa rozpoczęła się nie od rynku, lecz po drugiej stronie rzeki. Na wysokim brzegu Orzyca. Płynął on jeszcze wtedy swoim starym korytem, czyli nie skręcał do dzisiejszej turbiny, lecz prosto pod górą, tak, jak dzisiaj płynie mały strumyk Makowica. To nad nim mieściła się pierwsza osada, wokół obecnej ulicy Warszawskiej, tam, gdzie dziś stoi stacja benzynowa i budynek starej szkoły, naprzeciwko Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Około XI/XII w. wybudowano tu dwór książęcy. Po roku 1425 gościł w nim często książę Janusz I. Jak wynika z badań Marii Barbasiewicz i Janusza Kubiaka dwór – prawdopodobnie w czasie wojny 13-letniej zniszczony lub uszkodzony, został w 1482 r. odbudowany. Odprawiano tu sądy grodzkie i ziemskie. W czasach późniejszych na miejscu dworu książęcego stanął dom starościński. Zachowały się jego opisy z 1549 i z 1616 r. Był to zespół budynków drewnianych.
Niedaleko, bo na podgrodziu, stał drewniany kościół św. Bartłomieja. Była to prawdopodobnie kaplica grodowa. Wokół niej znajdował się cmentarz, który dawał o sobie znać podczas różnych prac budowlanych, ostatni raz w 1996 roku. Kościół został rozebrany w latach 70-tych XVIII w. Na jego miejscu, jeszcze w 1792 r., stał drewniany krzyż.

Plan miasta w okresie lokacyjnym rys. M. Barbasiewicz, J. Kubiak

Jednak przywileje lokacyjne w 1421 r., czyli nadanie praw miejskich, przyznano osadzie zbudowanej na prawym brzegu Orzyca. Tu w 1390 r, bp Jakub erygował, drewniany, parafialny kościół pod wezwaniem Bożego Ciała. Prawdopodobnie jeszcze przed okresem lokacyjnym wybudowano za miastem kościół św. Piotra. Jak mówi Wojciech Henrykowski: to dziwne, żeby w małej osadzie były aż trzy kościoły. Mogę jedynie wysnuć hipotezę, której nigdzie nie postawiono, że kościół św. Piotra może być związany z epidemią w mieście.

Po 1421 r. miasto otrzymało łaźnię, postrzygalnię i wagę, których lokalizacja nie jest znana. Miasto lokacyjne sięgało na północ do obecnej ulicy Franciszkańskiej, na zachód do ulicy Przasnyskiej – Moniuszki, a na południe do kościoła Bożego Ciała. Od wschodu granicę stanowiła rzeka. Maków nie posiadał nigdy murów obronnych, miał charakter otwarty, za to pojawiały się „fosy”. Badacze wysuwają tezę, że kiedy Maków był jeszcze drewnianym miastem lokacyjnym, posiadał ratusz. Nie znajduje to konkretnego potwierdzenia w dokumentach, jednak pusty plac w rynku określano jako „miejsce ratusza”.
Drewniana zabudowa miasta sprzyjała pożarom. Maków więc często nawiedzał „czerwony kur”. Najpierw w 1624 roku. miasto zostało wtedy prawie zupełnie zniszczone. Przy mieście istniały wtedy trzy młyny. Dwa z nich, na Makowicy i na Orzycu, pochodziły jeszcze z XVI w. Przestały istnieć w 1660 r. Trzeci młyn, zwany małym, uległ zniszczeniu połowie XVII lub na początku XVIII w.

Pod koniec zaś XVII wieku do Makowa masowo przybywali Żydzi. Oni to nabywali place i budowali nowe domy. W połowie XVIII w. powstał w mieście browar. Wybudował go niejaki Josel za zezwoleniem władzy miejskiej. Jednak w 1789 roku znowu wybuchł pożar. Pochłonął on ogromna część miasta, wtedy też prawdopodobnie zniknął ratusz. Przy odbudowie zachowano dawny układ miasta.

Na początku XIX w. podzielono miasto na część żydowską i polską. Postawiono tu wtedy drewnianą bóżnicę, tzw. „Bet-Hamidrasz”. Jeszcze w XVIII wieku zaczęto budować synagogę w stylu bizantyjskim, murowaną, która przeciągnęła się aż do XIX w. Stała ona na rogu ul. Zielony Rynek i Buźnicznej. Niedaleko mieściły się również budynki dwóch szkół żydowskich, a przy Zielonym Rynku stała łaźnia żydowska, która sąsiadowała z bóżnicą i przytułkiem dla starców.

W czasach napoleońskich wybudowano murowaną dzwonnicę, która została zniszczona przez Rosjan w czasie I wojny światowej. Można powiedzieć, że żołnierze rosyjscy „puścili wtedy miasto z dymem”. Wcześniej w 1828 r. miasto nawiedził pożar.

Pod koniec XIX wieku, kiedy Maków był intensywnie rozbudowywany, istniał w mieście browar, fabryka miodu, a także wytwórnia gilz papierosowych – lokalizacja tych zakładów nie jest znana. Uległy zniszczeniu prawdopodobnie w pożarze w roku 1889.

W okresie II wojny światowej zabudowania Makowa zostały zniszczone w 90%. Wtedy też zniszczeniu uległ budynek synagogi, w którym w roku 1930 spłonął zabytkowy świecznik gdański i „Krzesło Eliasza”. Po synagodze nie ma już dzisiaj śladu.
Stary Maków, choć ukryty już w mrokach historii, odsłania czasem swoje oblicze. Podczas prac przy kolektorze sanitarnym na ul. Kościuszki, natrafiono na ciekawe rzeczy – relacjonuje Wojciech Henrykowski. – Odkryto wtedy stare wodociągi, drewnianą kanalizację, pozostałości zabudowań, drewniane fragmenty. Przez lata narosły w tym miejscu dwa metry warstw kulturowych. W Jerychu na przykład dziesięć, więc dwa to też coś – kończy.

Dorota Kruk
Fot. Plan miasta w okresie lokacyjnym rys. M. Barbasiewicz, J. Kubiak

INTERmedi@


Zadaj pytanie Staroście
Powiat w obiektywie
Spacer wirtualny
Foto Galeria
Mapa dojazdu
Baza firm
Gospodarstwa Agroturystyczne
Portal Samorządowy
Fundacja Kocham Maków
Powiat Makowski, ul. Rynek 1, 06-200 Maków Mazowiecki, pow. makowski, woj. mazowieckie
tel.: 29 717-36-60, fax: 29 717-36-64, email: starostwo@powiat-makowski.pl , http://www.powiat-makowski.pl
NIP: 757-14-52-124, Regon: 550668841
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8 Strona zgodna z WCAG 2.0 AA
projekt i hosting: INTERmedi@
zarządzane przez: CMS - SPI
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x