POWIAT MAKOWSKI
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Znajdujesz się w: Strona główna / Historia Powiatu Makowskiego / Średniowiecze / Historia kościoła w Jarzyłach
23 lipca 2017
poprzedni miesiąc następny miesiąc
pn wt śr czw pt so nd
          1 2
3 4 5 6 7 8 9
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
31            
imieniny
Sławy, Sławosza, Żelisławy
  

Historia kościoła w Jarzyłach

 

Filip Sulemirski w wydanym 123 lata temu „Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” pisał m.in.: „Gąsewo, wieś, folwark i kolonia, pow. makowski. gmina Sypniewo. Posiada kościół parafialny drewniany z 1792 roku fundacyi Gutowskiego sufragana pułtuskiego, i szkółkę. W 1827 roku było tu 23 domy, 153 mieszkańców. Parafia Gąsewo dekanatu makowskiego 4364 dusz liczy. O pierwotnym kościele w tej parafii starzy ludzie powiadają, iż stał on o pięć wiorst od obecnego kościoła (wiorsta – dawna rosyjska miara długości = 1066,78 m) i miał się podobno zapaść w ziemię. Miejscowość ta nazywała się Grodzisk; dowodem tego jest, że pole na tym miejscu położone, i obecnie nazywa się Grodzisk. Miejsce gdzie stała dzwonnica, teraz nazywa się Porytka. Oprócz tego twierdzą, że pierwej niż ten zapadnięty kościół był wybudowany, znajdował się inny we wsi Jarzyły. Śladów żadnych tego kościoła nie ma, oprócz, że bardzo często, kopiąc doły do chowania na zimę kartofli, znajdują czaszki, kości z nóg i rąk, co jest dowodem, że tam był niegdyś cmentarz. Co do końca tego kościoła utrzymują, że miał być zupełnie zniszczony w czasie napadu jakiegoś bardzo licznego wojska, które rozłożywszy się tu obozem, otoczyło się ogromnym wałem, na który każdy z żołnierzy przyniósł jedną tylko czapkę piasku. Wał ten, czyli jak go nazywają okop, do dziś dnia się tam znajduje porośnięty murawą. Miejsce to nosi nazwę „Rogal” od słowa róg. To nazwisko wywodzą od żołnierzy, którzy mieli mieć na głowie „po dwa rogi bawole”.

Dziś o osadnictwie, cmentarzysku wokół oraz kościele na Grodzisku wiemy dużo więcej. Wykopaliska archeologiczne, dostęp do archiwalnych materiałów biskupów płockich – odsłaniają dzieje grodu i prawdopodobnie najstarszego kościoła północno – wschodniego Mazowsza. (patrz opracowanie: „Kościół na Grodzisku” autora).

Cytowany wyżej fragment wspomina o kościele w Jarzyłach. Jaką mamy wiedzę na ten temat? Czy oprócz przekazów ustnych z pokolenia na pokolenie – w archiwach są zapiski o istnieniu kościoła w Jarzyłach?

Na mapie „Ziemia makowsko - różańska za książąt mazowieckich” widnieje wieś Jarzyły. W protokołach z wizytacji biskupa płockiego parafii gąsewskiej w 1609 r. wymienia się Jarzyły.

A. Pawiński w pracy „Polska XVI w.” wspomina: „Sipniewo (pisownia oryginalna) – wieś otoczona drewnianą palisadą, której bramy zamykano na noc, aby nie dostawały się do zagród wilki. W nocy czuwał stróż. Droga do Jarzył prowadziła wśród lasów i mokradeł, a była ułożona z drewna.”

Pierwszy zapis o kościele w Jarzyłach znajduje się w protokołach wizytacji dekanackiej parafii gąsewskiej z 1781 r. (protokół z poprzedniej wizytacji z 1764 r. nie wspomina o jego istnieniu).

„Oratorium seu capella publica intra limitis parochić distincta ab ecclesia parochiali reperitur in villa Jarzyły hereditaria Illustris Glinka succamerarić terrć Łomżensis.(…)”

Oto pełne tłumaczenia tego historycznego tekstu: "Dom modlitwy albo kaplica publiczna w granicach parafii znajduje się we wsi Jarzyły, dziedzictwo sławnego Glinka podkomorzego ziemi łomżyńskiej. Kaplica ta oddalona w odległości jednej mili od kościoła macierzystego, wyposażona jest w różne aparaty kościelne, z trzema ołtarzami wewnątrz. W kaplicy tej odprawiane są Msze Święte we wszystkie niedziele i święta, z nauczaniem katechizmu i innych prawd wiary, przechowywany jest Najświętszy Sakrament na mocy rozporządzenia Biskupa, co już przez poprzednika obecnego proboszcza zostało wyjednane. Przy tej kaplicy pielęgnowana jest pobożność z zakonu św., Franciszka, Braci Mniejszych Obserwantów Konwentualnych (Bernardyni) z Ostrołęki, którym żywność z dworu jest udzielana. Szkody, ani żadnego uszczerbku z tej racji kościół parafialny nie ponosi. Istnieje jedynie zgodna współpraca, zwłaszcza w udzielaniu sakramentu pokuty, na co proboszcz wyraża zgodę. Kaplica ta jest piękna i przestronna o eleganckim kształcie, poświęcona przez dziekana i proboszcza gąsewskiego.”

Zatem kościół w Jarzyłach był. Powstał zapewne w tym samym czasie, co kaplica w Glinkach. Właściciele lub spadkobiercy dużych folwarków budowali na swoich włościach ORATORIA – domy modlitwy. Jarzyły były wtedy wsią szlachecko – chłopską. W zapisach tejże wizytacji czytamy, iż parafia Gąsewo ma „sumę 450 florenów polskich umieszczoną na dobrach Jarzyły, z której nie jest wydzielona suma roczna, a jedynie zobowiązuje proboszcza do odprawiania dwóch Mszy w tygodniu.”
Na początku XIX w. dziedziczką Jarzył była W. Lasocka. Wieś liczyła wtedy 14 „dymów”, a zamieszkiwało je 95 osób – 52 mężczyzn i 43 kobiety – 22 dziewcząt i 15 chłopców do lat 16.

Nastał okres rozbiorów Polski. W 1807 r. powstaje Księstwo Warszawskie – na polecenie Napoleona władze podarowują nasze ziemie marszałkowi Michałowi Neyowi.

W protokole kolejnej wizytacji dekanatu z 23 lipca 1817 r. – w opisie kościoła parafialnego gąsewskiego czytamy: „Kościół ten żadnego filialnego nie ma kościoła. Była pod tą rozległą parafią kaplica publiczna we wsi Jarzyłach, kościołowi parafialnemu w skutkach usługi duchownej wielce pożyteczna, lecz gdy ta w czasie napływu wojska francuskiego w roku 1807 rozprzężonego dozoru dominialnego lekkomyślnością jednego z ludzi została spaloną, dotąd na jej miejscu inna nie powstała.”

Tak więc kościół w Jarzyłach przez minimum 26 lat służył naszemu społeczeństwu. Był świadkiem wielu wydarzeń historycznych – końca świetności polskiego ziemiaństwa XVIII w., walk powstania kościuszkowskiego 1794 r., pierwszych prób walk wyzwoleńczych z pomocą wojsk napoleońskich.
Jego dzieje były burzliwe – jak nasza polska historia. Pamiętać jednak należy o tym epizodzie ku chwale naszych przodków i ich pamięci.

„Każdy lud może żyć i rozwijać się tylko dotąd, dokąd zna i miłuje swoją przeszłość, a ginie gdy traci dla niej szacunek”

Seneka

Piśmiennictwo
1.Dokumenty z wizytacji parafii gąsewskiej z Archiwum Diecezjalnego w Płocku z lat 1609 – 1817.
2.„Maków Mazowiecki i ziemia makowska” PWN 1984.
3.„Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich” Filip Sulemirski, Warszawa 1881.
4.„Sieluń – szkice z dziejów parafii” ks. M.M. Grzybowski – Płock 1987.
5.Materiały archiwalne autora.

Roman Zakrzewski
ul. Ostrołęcka 18
06-216 Sypniewo
E-mail: pl_sypniewo@poczta.onet.pl
lub roman.zakrzewski2@neostrada.pl

INTERmedi@


Zadaj pytanie Staroście
Powiat w obiektywie
Spacer wirtualny
Foto Galeria
Mapa dojazdu
Baza firm
Gospodarstwa Agroturystyczne
Portal mapowy
Portal Samorządowy
Fundacja Kocham Maków
Powiat Makowski, ul. Rynek 1, 06-200 Maków Mazowiecki, pow. makowski, woj. mazowieckie
tel.: 29 717-36-60, fax: 29 717-36-64, email: starostwo@powiat-makowski.pl , http://www.powiat-makowski.pl
NIP: 757-14-52-124, Regon: 550668841
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8 Strona zgodna z WCAG 2.0 AA
projekt i hosting: INTERmedi@
zarządzane przez: CMS - SPI
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x