POWIAT MAKOWSKI
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Wymagane jest uaktualnienie wtyczki Flash Player.
Znajdujesz się w: Strona główna / Turystyka / Zabytki / Dwór w Ciepielewie
28 maja 2017
poprzedni miesiąc następny miesiąc
pn wt śr czw pt so nd
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        
imieniny
Augustyna, Ingi, Jaromira
  

Dwór w Ciepielewie

 

Pałac w roku 1944
Fot. Ze zbiorów Piotra Matejuka

Na ziemi makowskiej było dość dużo dworów szlacheckich, jednakże niewiele z nich przetrwało po dziś dzień. Nierzadko to co pozostało niszczeje w zastraszającym tempie.Czas zaciera pamięć, odchodzą świadkowie wydarzeń, po dawnych wspaniałych pałacach zostaje czasem tylko kilka cegieł i skryte w ziemi resztki fundamentów. Stare drzewa, które pamiętają czasy romantycznych wieszczów coraz częściej kończą żywot w domowych piecach.

W Ciepielewie istniał jeden z najokazalszych pałaców na tym terenie. Spis z 1921 roku nie odnotowuje już istnienia folwarku w Ciepielewie, ale wcześniej folwark ten funkcjonował. W danych z 1880 roku odnotowano, iż dobra Ciepielewa obejmowały grunty o powierzchni 1158 mr., w tym grunty orne, łąki, pastwiska i lasy oraz nieużytki i place. W folwarku znajdował się młyn wodny, gorzelnia i cegielnia oraz 20 budynków w tym 12 murowanych. We wsi było w owym czasie 38 osad, a powierzchnia gruntów wynosiła 245 mr.


Zachowana północna część pałacu
Fot. M.N.

Właścicielami dóbr w Ciepielewie byli Zieleńscy i to oni prawdopodobnie w pierwszej połowie XIX w. pobudowali murowany dwór. Po Powstaniu Styczniowym Zieleńscy sprzedali majątek dwóm siostrom Morawskim. Pod ich zarządem folwark stopniowo podupadał i na przełomie XIX i XX w. został rozparcelowany, dlatego nie figuruje w spisie z 1921 r. Część majątku z dworem i parkiem kupiła Sobieszczańska, która później wyszła za mąż za Jana Figla. W 1932 r. Jan Figiel utonął podczas kąpieli w Orzycu, chociaż na temat jego śmierci krążą różne opowieści. Dwa lata po śmierci męża Figlowa przekazała dwór wraz z parkiem i sadem (o łącznej pow. 4,91 ha) bratankowi, Stanisławowi Sobieszczańskiemu, który wówczas piastował urząd burmistrza w Puławach. Dwór przetrwał w stanie niezmienionym do 1944 r. W czasie okupacji Niemcy zdjęli pokrycie dachu wykonane z blachy miedzianej. Od września do stycznia 1945 r. na terenie Ciepielewa prowadzone były działania wojenne, trwały zaciekłe walki o tzw. przyczółek różański. Dwór zajmowany był przez żołnierzy radzieckich. Budynek został spalony, a mury w znacznym stopniu zniszczone. Ucierpiały także drzewa parkowe. Po wojnie, w 1948 r. Stanisław Sobieszczański sprzedał połowę swej własności rolnikowi Mieczysławowi Kowalskiemu. Drugą część Kowalski odkupił w 1955 r. stając się właścicielem całości wraz z dworem. Nowy właściciel dokonał przebudowy dworu. Odbudował północną część budynku, urządzając w niej mieszkanie, zaś południową najbardziej uszkodzoną rozebrał, a z uzyskanej cegły wyremontował prowizorycznie część środkową. Dobudował też wschodnie skrzydło budynku przeznaczając je na pomieszczenia dla zwierząt hodowlanych, przechowalnię zboża i narzędzi. Już w 1958 r. Mieczysław Kowalski przekazał park swemu zięciowi, a następnie w 1986 r. zachodnią część z dworem wnukowi. W latach dziewięćdziesiątych dwór z podwórzem i drogą dojazdową nabył obecny właściciel, mieszkaniec Warszawy.


Jeden z nagrobków rodu
Zielińskich na cmentarzu w Szelkowie
Fot. M.N.


Dwór usytuowany został w północno - zachodniej części parku w niewielkiej odległości od rzeki Orzyc, na skarpie opadającej na północ i wschód w kierunku nurtu, a od południa w kierunku erozyjnego zagłębienia, ciągnącego się przez teren parku na północny wschód aż do rzeki. Stoi więc na małym wzniesieniu otoczony podkową dolinki. W środku tej podkowy na przedłużeniu wzniesienia od wschodniej strony budynku znajdowała się aleja parkowa, z której zachowały się dwie 170 - letnie lipy. Te drzewa są resztkami pierwszych zadrzewień, ich wiek wskazuje na to, iż pierwotne założenie parkowe pochodzi z czasów budowy dworu. Ścieżki spacerowe wiodły do rzeki i nad jej brzegiem. Wychodząc z dworu do parku, szło się wspomnianą aleją na wschód. Tuż za dworem po lewej stronie alei w dole był niewielki prostokątny staw, którego jeden z dłuższych brzegów biegł wzdłuż alei, a drugi graniczył z rzeką. Tam gdzie staw się kończył, a rzeka stworzyła piękne meandry była dalsza część parku oddalająca się głęboko od alei. Po prawej stronie na południe był duży sad, przez który biegła aleja od dworu do drogi traktowej. Na ich skrzyżowaniu stała zachowana do dzisiaj kapliczka Św. Franciszka wystawiona jeszcze przez Zieleńskich.


Kapliczka Św. Franciszka
Fot.M.N.


Park przy dworze od północy ograniczony jest brzegiem rzeki Orzyc, z malowniczymi meandrami w północno - wschodniej części. Na południe od dworu aż do dawnej drogi traktowej prowadzącej przez Zakliczewo do Makowa niegdyś rozciągał się wspomniany sad przecięty aleją. Masywne ceglane słupy ogrodzenia, resztki sadu i aleja zachowały się do czasów powojennych. Teraz droga biegnie wzdłuż zachodniej granicy gruntów. Na zachód od niej znajdują się obecnie zabudowania sąsiednich gospodarstw wiejskich. Przed parcelacją było tam podwórze folwarczne i budynki gospodarcze. Podczas prac melioracyjnych prowadzonych na tym terenie pod koniec lat 80 - tych, można było zauważyć ślady fundamentów dawnych zabudowań i liczne kości zwierząt. Rosnące jeszcze niedawno wzdłuż granicy wschodniej 100 - letnie jesiony i równie stare dęby nad rzeką oraz stare klony i jesiony nad zakolem Orzyca, posadziła w okresie parcelacji majątku nowa właścicielka Sobieszczańska, dokonując częściowej modernizacji parku.

Następną modernizację parku przeprowadzono na początku okresu miedzywojennego, kiedy gospodarstwem zajął się Jan Figiel. Odnowiono sady wprowadzając cenniejsze gatunki drzew owocowych. W tym czasie posadzony został jesion przy wschodnim skrzydle dworu i lipa w północno - zachodnim narożniku. Zadrzewienia wzdłuż wschodniej granicy parku uzupełniono szpalerami grabowymi. Ciąg klonów jesionolistnych i szpaler grabowy z domieszką wierzb i bzu lilaka (wycięty w latach 80 - tych) powstał także przy granicy zachodniej parku wzdłuż ówczesnej i dzisiejszej drogi dojazdowej do dworu. Aleję prowadzącą przez sad do drogi traktowej również obsadzono szpalerami. W tym okresie pełniła już ona wyłącznie funkcję alei spacerowej. Obecnie po tej alei nie ma żadnych śladów. Rosnące wzdłuż niej szpalery grabowe i krzewy wykarczowano w okresie powojennym, podobny los spotkał dawny sad, a na ich miejscu powstały grunty orne.


Lipy z pierwotnych
zadrzewień parkowych
Fot. M.N.

Resztki budowli w Ciepielewie kryją wiele tajemnic. ¬ródła nie odnotowują istnienia mostu na Orzycu tuż obok dworu. Tymczasem na wprost od zachowanej częściowo północnej ściany na dnie rzeki są resztki pali i ceglane rumowisko, a na drugim brzegu do dziś rośnie długi rząd grabów. W miejscu gdzie kończy się rząd grabów, widać przerwany nasyp drogi biegnącej obok starego koryta od dawnego mostu ulokowanego na północny - zachód od dworu. Most obok dworu umożliwiał skrócenie drogi. Na prawo od rzędu grabów stał drugi most. Przez rzekę obok dworu biegła droga w głąb nadrzecznych łąk wśród licznych odnóg Orzyca łącząca się ze szlakiem z Makowa do Szelkowa. Możliwe, że park rozciągał się również na dzisiejszych łąkach po drugiej stronie Orzyca. Na starorzeczu Figiel miał stawy rybne. Teren ten mógł być zagospodarowany także wcześniej. W dokumentacji nie ma również żadnej wzmianki o pozostałościach po zabudowaniach folwarcznych. Tymczasem zachowała się w dobrym stanie ceglana piwnica gorzelni. Podczas wojny służyła za schron, a później mieszkanie. Druga taka piwnica położona była w pobliżu dworu obok drogi dojazdowej. Po wojnie mieszkała w niej rodzina państwa Wiśniewskich. Po przejściu frontu wieś była niemal doszczętnie zniszczona, zachowały się jednak dwa domy, stojące do dzisiaj, które niegdyś były prawdopodobnie zabudowaniami folwarcznymi.

Jeszcze w latach 70 - tych do wsi dojeżdżało się trzema mostami. Zachowana do dzisiaj tylko od strony miejscowości Smrock brukowana obsadzona wierzbami droga położona jest około 200 m na zachód od dzisiejszej drogi do Ciepielewa. Pierwszy most służy również obecnie umożliwiając przeprawę na łąki. Wyremontowali go niedawno rolnicy dzięki wójtowi gminy Szelków Czesławowi Milewskiemu. Drugi, największy most znajdował się na głównym nurcie na lewo od pierwszego, za nim kolejny, obok którego stał młyn wodny.

Zbadanie wszystkich pozostałości po folwarku, przyniosłoby z pewnością wiele nowych wiadomości i uzupełniło wiedzę o pierwotnej kompozycji przestrzennej w okolicach dworu. Nie ma żadnych wiadomości o miejscu ulokowania cegielni. Z pewnością w Ciepielewie istniał rozległy zespół pałacowy. O jego rozmachu świadczą chociażby rozmiary dworu, który możemy podziwiać na nieznanej dotąd badaczom fotografii.

Jadwiga Załęska
Pamiętam sad i wspaniałe kwiaty. Po wojnie przy Św. Franciszku była jeszcze piękna aleja wysadzana grabiną. Figiel był ogrodnikiem, codziennie jeździł handlować kwiatami. Dbał o park i sad. Zatrudniał mnóstwo ludzi. Pamiętam też młyn na starych mostach. Za Niemca robiłam na drutach ubrania dla Korkowej, żony właściciela młyna. Wiele nie pamiętam, nie interesowałam się, co się działo we dworze. Najwięcej powiedzieć może Barkowa, ona tam była przodowniczką.

Andrzej Wiśniewski
Figiel się nie utopił, utopili go. Ojciec mi opowiadał. Myślak był stróżem u Batogowskich i widział jak wieczorem przejeżdżała bryczka, a w niej trzech eleganckich facetów. Następnego dnia Figla znaleźli w stawie. Pływał twarzą w dół zupełnie rozebrany.

M.N.




Autor podstrony:Marek Napiórkowski
e-mail:napiorkowski@op.pl
Copyright © 2002
INTERmedi@


Zadaj pytanie Staroście
Powiat w obiektywie
Spacer wirtualny
Foto Galeria
Mapa dojazdu
Baza firm
Gospodarstwa Agroturystyczne
Portal mapowy
Portal Samorządowy
Fundacja Kocham Maków
Powiat Makowski, ul. Rynek 1, 06-200 Maków Mazowiecki, pow. makowski, woj. mazowieckie
tel.: 29 717-36-60, fax: 29 717-36-64, email: starostwo@powiat-makowski.pl , http://www.powiat-makowski.pl
NIP: 757-14-52-124, Regon: 550668841
Poprawny HTML 4.01 Transitional Poprawny arkusz CSS Poprawne kodowanie UTF-8 Strona zgodna z WCAG 2.0 AA
projekt i hosting: INTERmedi@
zarządzane przez: CMS - SPI
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
x